105 年全國語文競賽原住民族語朗讀【德路固語】 國中學生組 編號 3 號
Empsapuh ni emphuni

Alang sbiyaw ga ungac(t) ksun “ sapah spuhan ” saan psapuh mnarux seejiq, nasi mnarux do ida niqan ka empsapuh seejiq mpsapuh narux. Manu bi ka “ empsapuh ” ksun siida hug? Empsapuh seuxal ni empsapuh sayang ga mntna(mndka) iyux bi pkmalu narux seejiq kana. Empsapuh sbiyaw ga niqan nanaq knkla dha ni sbgay dha iyug(sapuh) ka empsapuh seejiq sbiyaw.

Sbiyaw empsapuh ga snegaaw saw dqrijil ka meuda euda nii, kiya ni klealang sbiyaw ga, qulung niqan ka empsapuh narux seejiq. Ida pkmalu saw ana manu narux seejiq ka ssapuh niya, kiya ni ana manu narux seejiq o pdaun smapuh do ida malu kana. Manu ka empsapuh seejiq ga, asi ka mrudan na hari qrijil, ida ntulan smnapuh rdrudan ka uda nii. Uxay kiya o sbgay na niqan knkla na quri saw empsapuh seejiq alang, uxay kiya o sbgay na mdrumuc(t) nanaq smluhay seejiq  alang ka knkla na rudan empsapuh. Kiya ka sltudan dha smapuh, ana mmanu narux seejiq, ida tduwa spuhun empsapuh nii kana. Kiya ni mpsapuh siida ga musa mangal tahuc(t) puniq, mdayuc(t), lmabu qbulic(t), ensuwil dha lmaxun buwax masu uri, dsaw nii ka qyqaya ssapuh empsapuh.

Nasi niqan mnarux ka tnsapah o, seusa dha lmawa qrijil empsapuh, miyah smapuh mnarux hiyi seejiq. Uxay kiya o musa sapah empsapuh pqita narux na. Empsapuh siida ttuyun ka mnarux seejiq, ana naq ksaraw tqiyan uri, uxay kiya o tluung gakac(t) ida mtduwa kana. Msapuh siida ka empsapuh o, egu(lala) bi klgan ka sdurun na Utux, wada na spuun ruwan kana ka kari rdrudan, speysa na pkmalu narux hiyi seejiq. 

Mnhdu smapuh do mangal qbulic(t) lbuun na ruwan wasaw qhuni, mangal bnuqir psaun na babaw wasaw ni dndangun babaw wasaw puniq. Mtalux do psaun na babaw hiyi ni tunux mnarux seejiq, tai saw musa muhun hari ka hiyi mnarux seejiq. Kiya ni dmurun empxal duri ka empsapuh, siida ini asi rngaw ana manu kari ka empsapuh, wana msa “ qtai ta han! ” ni wada sapah tmaga spi na. Nasi malu ka spi na ga tduwa musa malu ka narux seejiq, empsnhniun balay seejiq uri ka pnspuhan.

Sbiyaw ga nasi malu ka snpuhan na do, niqan nanaq gaya dha miyah mgay pnegalang na masu, tmninun na pala pungu, uxay kiya o tnbugan na rudux, ririh saw knhuway na empsapuh seejiq, saw nii ka gaya seuxal.

Sbiyaw ga niqan ka “ emphuni seejiq ” uri, gaga pniqan ssiyaw alang. Manu ka ksun dha “ emphuni seejiq ” ga, niqan kingal nanaq biyax niya mphuni. Mliing mhuni ka hiya, mphuni siida o ini na pqtai ana ima, kiya ni ungac(t) seejiq ka qmnita “ mhuni ” ka emphuni nii. Smnru ka rudan sbiyaw o, “ emphuni ksun ga ungac(t) laqi dha mlutuc(t), yasa naqih lnglungan dha ka dhiya, nasi malu lnglungan seejiq o, ida musa egu(lala) bi kalaqi dha hici mlutuc euda dha. ” Kiya ni ksugun dha ka emphuni ksun, miisug mpprngaw dhiya, miisug msdangi dhiya uri. Kiya ni ini dha pniqi kska alang ni rwaqun dha usa mniq ssiyaw nganguc(t) alang uri. Saw nii ka “ empsapuh ni emphuni ” alang sbiyaw.

 

 

 

105 年全國語文競賽原住民族語朗讀【德路固語】 國中學生組 編號 3 號
巫醫和黑巫

從前部落裡沒有所謂的醫院,生病了就有巫醫幫人治病。

一般都是女性施行巫術,任何病痛都用smapuh醫術治療。能施smapuh者都是年長婦女,也是家人傳授予她的,或傳授給家族之外擁有此能力者。治病時使用柴火、消骨的竹節子mdayuc(t),包著木灰,或加入小米混合來充當工具。

一旦家裡有人生病,家人會請巫醫到家裡,把病人叫醒,讓他躺或坐。行醫咒語有很多,例如集結祖先的話語來祈求,結束診療時就拿木炭用樹葉包起來,拿bnuqir包在葉子上在火上面熱一熱,再放在病人身上、頭上暖一暖,再唸一次祈禱文。若醫術好,病人就會好起來,人們會相信她。若行的好,有些人會要求給小豬,表示她所治好的病都沒有問題。有的人會送小米和織好的方布,表達感激之意。

如果沒有好起來,甚至死了,族人會說她是黑巫mhuni seejiq(統稱emphuni)。我們沒有親眼看過行黑巫術者,據說行黑巫術者沒有後代,因為她們的心地不良。人們也怕與她交談,要她移居到外邊居住。

 

文章資訊
文章年度105
文章編號3
文章組別國中
文章語別德路固語
族語標題Empsapuh ni emphuni
漢語標題巫醫和黑巫
文章作者詹素娥
漢語摘要