105 年全國語文競賽原住民族語朗讀【四季泰雅語】 國中學生組 編號 3 號
rgyax ki llyung bih Giranggeng qa Tayal

nyan ki’an roq na Taywan qaniy qa llaqi tayal ga, garing cqa cka rgyax na Sgaga ki rgyax na quri Hagay, qabax llaqi na tayal ga nyan mqasux maki cqa llyung Mnibu ki llyung Klesan, garing bawiq na rgyax ro tehuk cqa syax na bcilung, qabax roq qaniy ga, giwan pinhkngyan na bnheci ta cyunga.

llyung na Mnibu ga giway rrgyax, mkura te byaqan wagi ga qenah bawiq qa rgyax nya, pisang nqa rgyax Zirhiy ki rgyax Bayu, tyugan seng meta kinbawiq nya. puqing kinhulan llyung Mnibu qaniy ga, minkahul cqa gong Sgalup, gong Ggiyu, gong Memutang, gong Bubul qalang na Pyanan,cka na llyung Mnibu ga maki gong na Roba, gong Banun, gong Sesuy ru gong Soko.

roq na llyung Mnibu qaniy ga, giway mttasiq rgyax nya, blaq qa cinbwanan nya, mtasaw qa qsya nya, uka ciyan sinnqwaq nya, s’unan qwas na qbhniq pungan, uka pincpngan kinbleqan salan mcisan ru mangay qabax ccquliq. pisang nqa ryaniq na qpa, pitung bcilung qalang na Talah, gong na Tamarong, ryaniq qalang na Syanuh, ocya qalang na Tamarong, ulay qsya qalang na Pnbong, ali hbkiyan qalang Banun, qqhuniq na Tayhezang, pitung rgyax na Hmuqan, qmayah tbihi na Qnoran, san mcisan bcilung na Khuyan, gong na Skikun, qmayah tbihi roq na Mnoyan, gong na Bubul ru rgyax qali qalang Pyanan, babaw quri Sqabu ru llyung na Kulu... 

qqalang na llyung Klesan ga, cyan plngayan rrgyax ru bcilung, cyan maki te hlhul rrgyax na tayal roq Giran, rgyax skura te ghiyaq na Bayu, rgyax na Raygeng, rgyax na Sanse, rgyax na Bayu ga tyugan seng ru magan kbhul ki tiyul magan qa kinbawiq rgyax nya, pisang puqing bawiq balay rgyax qalang ta Giran qaniy, llyung nya ga, maki cqa llyung na I’yu ru llyung Klesan ki llyung Rgayung.

roq cyan ki’an ccquliq na llyung Klesan hiya ga, giway ssnat kus rrgyax ki bcilung, ini ptnaq qutux qutux qalang, minnank calay cinbwanan nya, khmay cbalay ccquliq mwah mcisan ro mangay qalang nha, garing ryaniq na syax bcilung, kltu qsya na Iyu, muya yabong ro tqinux, roq m’ma pqmahun na Nango, ulay qsya na Pyahaw, mtayil gong qsya bawiq puqing Klesan, tgliq qsya na Lopuy, ryaniq bnheci tayal cyunga cyan maki cqa Buta, klahang qqulih na gong, san mcisan ro m’abi roq na Kinyang, tgliq qsya na Rgayung ro cyan muya qsipi….

cyunga ga mnaki cqa qutux seng ru magan kbhul tehuk saying seng kinbawiq ryax qa qabax llaqi Tayal, mluw hlahuy ro llyung, kbalay qnxan na qmalup ru ptqulih, ini ga llmamu ro mqumah. n­gyut n­gyut khmay qa ccquliq na tayal ini tnaq kki’an uyi la, garing hmkangi giqayus na roq kki’an, garing cqa bawiq na rgyax mwah maki m’ma roq ki syax na bcilung, wayan moyay ro m’wiy cbalay qnxan nha, ana ga spwah nha kinbaqan tunux nha nanak ro mwah kbalay hmkangi minnank na qnxan ki qqyanux.

105 年全國語文競賽原住民族語朗讀【四季泰雅語】 國中學生組 編號 3 號
宜蘭泰雅的山岳與河川

泰雅族群居住在這塊美麗的寶島,橫跨台灣中央山脈與雪山山脈之間,而宜蘭縣泰雅族人分佈居住於大同、南澳兩鄉鎮,從高山峻嶺到低海拔的台地、山麓或溪流沿岸,這些地方都曾留下我們祖先的足跡。

大同鄉境內大多是山地,愈往西南高度愈高,喀拉業山和南湖北山高度均超過3000公尺。蘭陽溪是鄉內最大溪流,其上游重要支流從南山部落起有馬當溪、逸久溪、米磨登溪及四重溪,中游支流有土場溪、天狗溪、碼崙溪、梵梵溪、清水溪及粗坑溪。

大同鄉山高水多,到處充滿綠意,環境清雅、風景秀麗,甚少空氣污染及噪音喧騰,處處鳥語花香,遊憩資源冠於全縣,尤其地方資源豐碩,更具特色。例如:九寮溪生態園區、崙埤池、松羅湖國家步道、玉蘭休閒農業區(觀光茶園)、梵梵溫泉、牛鬥苗圃、樂水桂竹筍生態區、太平山森林遊憩區、翠峰湖、嘉蘭蔬菜專業區、迦羅湖生態區、四重溪生態區、位於四季村上游夫布爾溪鮮為人知的檜木生態區、四季平台蔬菜專業區、思源啞口觀景區、古魯溪生態園區等。

南澳鄉三面環山,一面靠海,位於中央山脈蘭陽平原南側,鄉內較有名的是南湖北山、給里洛山、大元山、三星山,其中南湖北山高度3535公尺,是本縣的最高峰。主要溪流有東澳溪、南澳北溪、南澳南溪及和平溪。

南澳鄉因處於大南澳變質岩帶,有別於其他鄉鎮,形成了得天獨厚的地理景觀,特別吸引外地遊客前往遊覽。沿著部落探訪著名的景點有東澳灣海岸、東澳冷泉、文旦及香菇栽植區、南澳原生植物標本區、南澳農場、碧候四區溫泉、南澳北溪溯溪、金岳瀑布、舊武塔古道、無名溪生態賞魚區、金洋生態露營區、神秘湖水生植物保護區、南澳南溪垂釣區、澳花瀑布、枇杷專業區、觀音海岸自然保護區等。

過去多數泰雅族人居住在台灣海拔約1500公尺到2000公尺餘的高山環境裡,在峻山叢林與綿延不絕的河谷溪流中,提供了泰雅族人狩獵、捕撈、採集及農耕的的絕好環境;晚期因子孫繁延及有些族人要擴張勢力範圍,所以出現了遷徙到異地求生存的舉動,遷徙過程從高山到現今的平坦地,經歷了數百年的艱辛歷程。泰雅族人運用傳統生存本能,在台灣中央山脈峻山叢林的生活與遷徙過程中展露無遺,堪稱開創了台灣高山特殊的歷史文化。

文章資訊
文章年度105
文章編號3
文章組別國中
文章語別四季泰雅語
族語標題rgyax ki llyung bih Giranggeng qa Tayal
漢語標題宜蘭泰雅的山岳與河川
文章作者江明清
漢語摘要