106 年全國語文競賽原住民族語朗讀【汶水泰雅語】 高中學生組 編號 1 號
pisaniq na’ gaga nku’ Matu’uwal

ita’ ka Matu’uwal ga, balaiq ta’ ku’ rawq ka hani. iqat ta’ tyaqilun ku’ ragragiyax. iqat ta’ rakapun kahbag ku’ qaqasinug wiy. kiya ku’ payux ka gaga na’ pisaniq ka pinsibaq na’ nanabakis ’i’ ita’.

san maha’ pisaniq na’ gaga na’ qumaluwaap ga,payux cubalay ku’ gaga ka pisaniq. ini cubalay tiquti’,pti’ asi’ ’i’ musa’ i’ latanux.aqih ku’ sapyalun niya’ ka qutux cu’ gabiyan ini ga kiya ku’ manahuqil cku’ tinqalangan ga, asiki ini usa’ ’i’qumaluwaap. ini usa’ rumkap cu’ tikay ka qasinug ini ga imuliq a’ hihihi’ ka qaqasinug wiy. ini pakayuxun ku’ tiniriq naha’. kahbag ka waw ka hani ga qahtan kahbag.

san maha’ pisaniq na’ gaga na’ manubuwag cu’ quwaw ga, asiki maki cku’ ri’ ax ka sasaqasan ini ga kiya’ ku’ rahuwal na’ waw. sumqaqas ’i’ papatawwaw ku’ giqas ka kal.yani cubalay tayhuk la ku’ sumi’ atu’ la. mamaliku na’ ’i’ hiya’ ga, musa’ ’i’ qumaluwaap. payux ku’ tiniriq ka’ qasinug. kiya’ ku’ ulaqi’ ka marakyas ru sumi’wa’ ’i’ makibaq cu’ quwas na’ nanabakis.

san maha’ pisaniq na’ gaga na’ tuminun ga, payux ku’ baqun naha’ ka gagagaga kahbag. ini qaniq cu’ qaqahing na’ waylung ru kakamil na’waylung. ma’icug cu’ paka’aqih ku’ tininunan naha’.

san maha pisaniq na’ gaga na’ patasan ga, mamaliku ga, magalpu cu’ imagal cu’ kal ru magalpu cu’ mamatu’ cu’ kal la ga, talan nku’ nanabakis nha’ ku’ kinqiyanux ru palhulruhu na’ lingnalung naha’. ’i’ pintasan ku’ raqinas naha’ la ga, baq ’i’ qumaluwaap ru pasiwaxi. turiq cu’ waqanux, para, mit, bawak la ga, yani capaang na’ palhulruhu na’ mamaliku na’ Itaal. kakanayril ga,magalpu cu’ sapat cu’ kal ru magalpu cu’ imagal cu’ kal la ga, talan nku’ nanabakis naha’ ku’ kinqiyanux nku’ makurakis ku’ lingnanglung naha’. ’i’ pintasan ku’ raqinas naha’ la ga, baq wiy tuminun, tumubux cu’ turakis,kabalay cu’ quwaw. kumurungu ru haw cku’ nanabakis ku’ quwaw. sumiwal ku’ nanabakis la ga, yani capaang na’ magbatunux na’ kakanayril na’ Itaal.

san maha’ pisaniq na’ gaga na’ umuhak cu’ gi’ nux ga,mamaliku ru kakanayril nku’ Matu’uwal ga, tayhuk cku’ mamaspat ru mamaqisu cu’ kal la ga, pahakun ku’ gi’ nux na’ ququlun ini ga gi’ nux ka ani inu’. qwian na’ sinnyug ru paskalgan nku’ Matu’uwal ku’ mawiwi’ ka gi’ nux. ini naha’ nahahamti’ ’i’ pakati’ ku’ mawiwi’ ka gi’ nux. gi’ nux na’ ulaqi’ nku’ Matu’uwal ka innuhak ga, asiki nabalayqun ’i’ gumbul cku’ rinamuwag na’ imuwaag. ini patapanga ku’ gi’ nux na’ ulaqi’ la ga, iwana matubah ’i’ maqyanux lawwiy ku’ Matu’uwal. sumnawawun nku’ Matu’uwal maha’ gini’ un ga macka’ cku’ ginisuna’ na’ Itaal. babaw niya’ la ga, pakabalaiq ku’ kinabahan nku’ Matu’uwal.

laxi cubalay ungii’ ku’ kinbalaiq na’ gaga ta’ ka hani. asiki nababalaiq ’i’ lumuhing ku’ gaga nku’ Matu’uwal. naki ini ungii’ nku’ kinabahan ta’ ku’ pisaniq na’ gaga ta’ ka hani.

106 年全國語文競賽原住民族語朗讀【汶水泰雅語】 高中學生組 編號 1 號
汶水人的禁忌文化

我們汶水人喜歡這塊土地,不會破壞山林,也不會把獵物抓完。我們有很多的禁忌規範,老人都還知道這些禁忌並教導給後代,例如狩獵有很多的禁忌、在出門前不能放屁、打噴嚏;前一天晚上如果做惡夢,或部落內有人死亡,都必須停止狩獵,也不能獵捕小的或懷孕的獵物,也不能一次獵太多,這些都是被禁止的。

例如飲酒禁忌,必須在節慶亦或重大事件時才能釀酒;為了快樂迎新年所做的開工日,男生必須狩獵直到獵物滿滿,小米豐收後舉行祭儀;當孩子成年並且喜歡學習古調等,才能喝酒。

例如織布禁忌,織布代表女子婦德才能,因此衍生的忌諱也不少,比如不吃雞翅、雞爪,怕損及織成布的整齊。

例如紋面禁忌,男生約在十五至十六歲時耆老們便會試探他們對未來是否有信心。當臉上開始紋面之後,表示他們要學會狩獵及做陷阱,獵捕鹿、羌、羊、豬之後,才稱得上是真正的泰雅男人,女孩約到了十四至十五歲時,長輩會徵詢女孩的意見, 一旦紋面之後,就要學會織布,剝小米、釀酒、邀請長輩並端上小酒,一經長輩允諾,那才是真正美麗的泰雅女子。

例如拔牙禁忌,汶水的男女到了八、九的年齡時,門牙或其他牙齒鬆動時,會將鬆動的牙齒用繩子綁住後拔起,不會將拔掉的牙齒隨意亂丟,女孩拔掉的牙齒必須妥善埋在屋頂。不讓牙齒重疊的作法,就好像人的重生,因為汶水人相信,牙齒是生命的一部分,將來必定庇蔭汶水人的後代子孫。

我們不應該忘記這些優良的文化傳統,要傳承下去,讓我們的下一代也能記得我們的文化。

文章資訊
文章年度106
文章編號1
文章組別高中
文章語別汶水泰雅語
族語標題pisaniq na’ gaga nku’ Matu’uwal
漢語標題汶水人的禁忌文化
文章作者林成遠
漢語摘要