106 年全國語文競賽原住民族語朗讀【德固達雅語】 高中學生組 編號 1 號
Ttgesa

Uka ta kesun sapah pyasan ka ita Seediq cbeyo han, wano nanaq ttgesa tnsapah, ttgesa tnaalang. Saya de niqan ka sapah ppyasan kesun yoaryen, kwosyaw, kwocong, kawcong, tase ma yencyoso, pyasan qmquri knkela ka kana nii. So kenu ka ttgesa cbeyo ha? 

Ttgesa ta laqi rabu ita Seediq we, ini psaanak so laqi mqedil ma laqi rseno, srabu ka laqi hayan we, kcugun daha ini kmnunuh ma mnarux laqi rabu ka tama bubu daha ciida, ado ka mlutuc naqah dnkilan daha de so nii. Gaya ta ita Seediq we, ga hniyan bgihur ka hei daha so nii mesa, kika saanun daha psapuh seediq msapah denu, ririh so mosa pqduriq bgihur ga sdooyan hei laqi rabu, eyux daha psbeyax mnunuh laqi rabu, asi ka mGaya bbale wa!

Dehuk so riso ma weewa hari de “ pshlmadal ” ka dmqedil ma drseno di, ini psdaling ma ini sriyung pprengo ka dweewa daka driso denu, prading slluhe ooda quri kkuudus daah bobo di. So ka driso de mosa tuumal lmaqi, mosa lmiqu, kmbgurah neepah, pheyu sapah ma pbehing neepah. Dmqedil we tuumal dmayo qqpahun sapah, phuma uuqun ma slluhe tminun. Mkela oda ka driso ma dmqedil de kika ptassan patis ka dqeras daha di, ririh so psramal ssaan daha smrai di.

Bobo mnsterung ka weewa ma riso de, kiya ka mseediq bale di. Mtuting laqi ma dmanga laqi de, kika tnyanan mesa “ tama ma bubu ” di. Dehuk mrimal, mmteru kmxalan knkawas daah de, tnyanan mesa “ bubu rudan ma tama rudan ” di, niqan ta Gaya malu riyung “ psparu ba qmita rdrudan ” ka ita kesun Seediq nii. 

Peeyah ciida de, smnegul tama uxe kiya de smnegul ririh so tama na driso ka lqlaqi rseno. Dlaqi mqedil de, smnegul bubu uxe kiya de smnegul ririh so bubu na dweewa, tgsaun daha quri Gaya so kkdakal alang ka lqlaqi, so ka kndusan bsaniq, msdadal, msdangi ma kana ka knkela skuudus bobo dheran. Pskila huwa kesun moda Gaya kkdakal ta Seediq, mqaras tuumal moda ddaun quri dualang Seediq. Kiya ma, egu nanaq ka knkela de maha malu ba knuudus daah bobo na, kndudul mrana ka lqlaqi na laqi duri di. Kiya ma, psramal ta psbleyaq kndusan ta hiti de  “ ttgesa ” ka pusu ba, asi ka “ ttgesa ” kiya ka ptduwa ta mangal snlhayan ta.

106 年全國語文競賽原住民族語朗讀【德固達雅語】 高中學生組 編號 1 號
賽德克族的教育

從前沒有所謂的「學校」,只有家族教育、部落(社會)教育。而今有幼兒園、國小、國中、高中、大學及研究所等等。過去的教育是如何呢?

族人在教育嬰兒期並無性別之分,父母最擔心的是嬰孩拒吸奶與生病,因而易使嬰兒身體虛弱。族人認為這是utux在作祟,為驅惡(utux)避免傷害嬰孩,避免生病或吸奶水的行為,必遵守gaya賜予的禁忌。

幼兒期為辨別是男或是女就開始分男女兩性,大約至七、八歲時指導兩性的差異且要相互尊重。在撫養上都由母親負起養育的責任,正式在撫養育採取不同的方式,這種時期應是幼兒期之末期。

直至青年期男女才相互忌諱(psrhrmadan),並開始學習生活技能,男子參與出草、狩獵隊伍、及開墾、建屋,女子參與家事、農耕、及紡織工作。男子學會出草、狩獵戰事後即接受紋面的榮耀;而女子學會紡織技術後,始接受紋面,方進入待嫁期。

男女結婚後,進入了成年期。俟兒女結婚有子,抱了孫子,始被稱TamaBubu。五、六十歲時,被稱為BakiPai,老人們普遍受到族人的尊崇。

自此,男孩常跟隨父親或男性長輩生活在一起;女孩則與母親或女性長輩生活在一起,一直於進入成年期。在這一個時期,須施予小孩自己社會群體(gaya),如生活的禁忌、家庭倫理、社會倫理、及生活技能等的智識與技能,以適應自己族群的各項活動,快樂謀求族人的生活能力,繁衍子孫,為了追求有更美好的未來,並維持族群間的生存,就得需要「教育」才能完成。

 

 

 

 

文章資訊
文章年度106
文章編號1
文章組別高中
文章語別德固達雅語
族語標題Ttgesa
漢語標題賽德克族的教育
文章作者郭明正
漢語摘要