106 年全國語文競賽原住民族語朗讀【丹群布農語】 高中學生組 編號 3 號
itusia bunun inqumisan

pakahanun itubunun singkuzakuza tininasi, matu laupang nga muazang, sisdang mungquma ludun sin pistaba ismut makauni masusuaz kaununkaunun, siia masusuaz maduq sin qaqanup nanu kuzkuzaun. iludun sisiza kaununkaunun tin iskaan sin sasaipuk. tin iskan sin sasaipuk. pakahanun takiqabas minamin tu inqumisan, maaq siia binanauaz  za kukuzaun a mungququma, maaq siia bananaz kukuzaun a qaqanup.

qaltu maaq mita bunun nanu sizaan i kaununkaunun na sanahaan sisdang mungquma ludun sin pistaba ismut kuzakuza kamaduq, lamuqu. hutan kaupa amin sinsuaz, qaitu aminna sikukuza uskunun amin pantauan sin istina malkasia. qaltumaupata, sanasiia kinikuzaan vaivi tu liniqaiban, maaq sia bananaz sin istina kinikuzaan nii amin mamaszang. mastan masaubung kukuzaun a, maupaki laqanvan quma, siia banananaz malkasia, sin ituduma pailkasanun tu sinkuzakuza, maqun. mintivi ininquman, itusiin aipa binanauaz ta malkasia. qaitu maki siukaku mintus amin kuzakuza, qaitu, maki paitusia lulusanan(mapudaqu), haiza padusa itusia amin banananaz malkasiia.

itabunun malkasiia mungquma, ihaan iniqniian kaitamasazan sinkuiia, maki asa pistanun pidia isia bunun kaitamasazan, itusiang madaingaz qabas maki kuzakuza a pak-uupa kuzakuza masuaz, masauz munquma sin minsulau, maqa mutda kukuzaun a anakun taimitulumaq kuzakuza. qaltu, maszang tastu asang mavala, haiza palkadan paindangazdangaz sinkuzakuza.

maqa qaqanup tu bunun, maaqtu amin makusiia painanaq titi isuqis masaiv inikuzaan. paqpun, haiza mitabunun madiia maqtu angqaiban usizaan isindangaz iniqdin tamasaz.

uqanupan tismumut, maku sapa matasi hulus, maun titi, itusia amin bunun kakaunun siniqumis mastan kasauqbungun tu dailaz, hunut ihaan munququma masusuaz, lauqa maqtu amin tupatu, “qaqanup” imita bunun taismidusa tu siniqumis, itusia bunun inqumisan mastan kasauqbungun tu sinkuzakuza. atabunun munhaan ludun qanup, siia qanvang tumantukan, minqalmang lutbu madaing, nanu tu mananbuq, maaq tainga ki qanvang a ikma-aiun maki lusanin  malaqtainga, paqpun malaqtainga tupaun tu “lusan manaqtainga”, paqpun siia uqanupan qanvang  ihaan bunun iniqumisan mastan atusqaingun.

haiza amin siia bunun malkasiaa sasaipuk sinkuzakuza. ihaan lumaq sasaipukun haiza tulkuk, vivi, huahua, azaz naingka maisnahaan put punkunbu mita-an, makusia amin luluman saipuk. ilumaqun sinaipuk tismumut haiza qanvang, vanis, sidi, hutung, qamutis, maibabu, qanvangpusqiv, asu. ihaan sinaipuk takilibus, siia tulkuk, asu, maibabu tatau ti mastan asauntuamin, qaitu siia sinaipuk iniqumisan mastan tailbubuntu. ihaan imitabunun qanup tu inqumisan maqa asu a nitu maqtu uka, maqa tulkuk sin maibabu a haan inaita sinlulusan nii amin maqtu uka. mintun atabunun munhan ludun matingus mauvul lisav kakaunun qativ (tiiv花東丹). qaitu mintunamin na bunun munhaan quma madamu atikis kukua, qaludung mauun.

106 年全國語文競賽原住民族語朗讀【丹群布農語】 高中學生組 編號 3 號
布農族的經濟生活

布農族的生產技術,依賴山田燒墾(或稱刀耕火褥)的農業生產,以山田粟作及狩獵為主。山溪採集、漁撈及家畜畜養為輔,農耕為女性工作,男子則從事於狩獵。

主要食物來源為小米、玉米、甘藷等作物,此農業生產由兩性共同負責。粗重的工作,如開墾土地,由男人負責,一般規則性工作,如除草、巡視農田等,則由女性負責。收穫則由兩性共同進行,不過,與耕作有關的祭儀mapudahu(播種前的試播祭儀),多半由男人來執行。

布農族從事農耕,需人力時,傳統是以換工方式進行,如開墾及收穫,均靠家庭勞力。同一聚落的姻親mavala,有無條件幫助的義務。而善獵者,也可以獵肉的回報招來勞力。因此,布農人有許多途徑可獲得勞力上的幫助。

狩獵獲得野獸,以衣其皮,食其肉,也是布農族人飲食文化的一環,僅次於農作耕種。「狩獵」是布農族人的第二生命,是經濟生活的主要活動。上山狩獵,最欲獲得的是鹿,體積龐大,食味甘美,射耳祭時射的耳即是鹿耳,所以射耳祭又稱為「鹿耳祭」,蓋獵獲鹿是布農族人最高的榮譽。布農族人也從事飼養的生產活動。在家禽方面飼有雞、鴨、鵝,皆從漢人處輸入,均用舍飼法飼養。

家獸方面飼有鹿、山豬、山羊、野猴、野兔、豬、牛、犬等。以雞、犬、豬三者最重要,飼養歷史亦最悠久。狗在布農族狩獵生活中是不可或缺的動物,雞和豬在祭祀生活之中是不可或缺的犧牲。布農族人也會到山上去採些嫩葉、野果、野菌等。布農族人也會到田裡捉些小蟲、昆蟲來吃。

[本篇文章出處:田哲益著《台灣古代布農族的社會與文化(上)》,南投縣立文化中心編印,民八四年六月。)]

文章資訊
文章年度106
文章編號3
文章組別高中
文章語別丹群布農語
族語標題itusia bunun inqumisan
漢語標題布農族的經濟生活
文章作者全淵能
漢語摘要